zondag, 05 april 2015 13:44

Column: Het mysterie dat slaap heet

Het is een frisse lenteochtend. Ik word al vroeg wakker. Door de half open gordijnen kijk ik naar buiten. De lucht is ietwat mistig en toch helder. Mijn brein probeert wat lawaai te maken, maar wordt direct de mond gesnoerd door een oorverdovende stilte. Vanuit die stilte kijk ik in de slaapkamer rond ... als een zwijgende getuige. Ik voel me als een onbeschreven blad, waarop geleidelijk iets geschreven wordt. En opeens is er een overstijgend besef: ik ben meer dan een persoontje waarmee van alles gebeurt. Ik ben ook de oneindige stilte of leegte waarin alles gebeurt. Wow!

Bewustzijn

Even later verschijnt er vanuit de leegte ... stilletjes iets: een bed, gordijnen, licht, benen, het raam, een paar bomen, wolken en in mijn hoofd wat gedachten. De Leegte heeft eigenlijk geen naam, maar laat ik er tóch een labeltje aanhangen: Bewustzijn. Het grootste geschenk in je leven is de ontdekking dat je meer bent dan een persoon. Je bent ook het Bewustzijn waarin de persoon wordt geboren en sterft. Bewustzijn is de vormloze en onpersoonlijke ruimte waaruit al het bestaande is ontstaan. Het moet er ook geweest zijn, voordat de oerknal ontstak. Planeten, sterren, mensen, dieren, een deurknop of een grassprietje, alles verschijnt en verdwijnt in Bewustzijn. Met je voeten sta je op de planeet genaamd ‘aarde’, maar je bent ook de oneindige ruimte tussen alle planeten. Bewustzijn schrijft deze tekst, Bewustzijn leest deze tekst.

De vierde toestand - Turiya

Bewustzijn kent drie toestanden: de waaktoestand (als je wakker bent), de droomtoestand en de diepe droomloze slaap. Drie toestanden die elkaar afwisselen en mogelijk worden gemaakt door ‘iets’ wat nooit verandert en losstaat van deze toestanden. Dit ‘iets’ is de drager van die drie toestanden en dat noemt men in India ‘de vierde toestand’ – Turiya. De vierde toestand slaapt nooit; Turiya is altijd wakker. Uiteindelijk is Turiya geen toestand, maar de essentie van alle toestanden. Alles is relatief en onderschikt aan Turiya – Ze is absoluut. Turiya, Bewustzijn, Eenheid, het Geheel, het Al, God, het Absolute, Openheid, Stilte, Tao, het Nu, Leegte, het Zelf, Parabrahman – allemaal woorden die naar hetzelfde verwijzen: onze vormloze essentie.

Geluiden

Geeuw, ik blijf nog even lekker in bed liggen. Mijn slaapkamer heeft een prachtig uitzicht door grote raampartijen op een klein straatje en de jachthaven van IJburg. Een ideale plek om te wonen, omdat dit een gevoel geeft alsof je altijd op vakantie bent. In het water liggen tientallen sloepen en een paar enorme driemasters. Iets dichterbij mijn appartement, zie ik een paar eendjes in het water drijven. Doordat het raam op een kiertje staat, hoor ik de eenden kwekken. ‘Waar zouden ze het over hebben?’, vraagt het kwekkende stemmetje in mijn hoofd zich af. ‘Vast niet over bewustzijn’, grapt het stemmetje een paar seconden later. Ik draai me nog even om en al snel val ik opnieuw in slaap.

Slapen

Slapen wordt over het algemeen als vanzelfsprekend beschouwd. Maar slapen is één groot raadsel, als je dit echt tot je doorlaat dringen. Er kan namelijk van alles met ons lichaam gebeuren als we slapen. Het kan hersenbloedingen krijgen, het hart kan ineens stilstaan, en toch geven we ons totaal over aan dit fenomeen. Er zijn verhalen over mensen die in een afgelegen gebied gestrand waren. Bijvoorbeeld in een onbewoonbaar sneeuwgebied of een woestijn. Ze wisten als ze zouden gaan slapen, dat ze doodvroren of uitdroogden. Maar uiteindelijk werd de aantrekkingskracht van slapen zo onweerstaanbaar, dat ze zich vrijwillig eraan overgaven. Ze gingen liever slapen, dan vechten om in leven te blijven. Er moet dus diep vanbinnen een oervertrouwen zijn om je volledig eraan over te geven, anders zou je het niet aandurven om te gaan slapen. 

Geheugen

Ik hoef waarschijnlijk niemand uit te leggen dat slapen erg belangrijk is. De ene mens kan met vier of vijf uur slaap uit de voeten, terwijl anderen een uur of acht nodig hebben. Vooral de diepe droomloze slaap is nodig, want daarin is onze persoonlijkheid of ‘het ik’ totaal afwezig. Met andere woorden: het geheugen staat uit. Daarom kan je je de volgende morgen ook niets herinneren. Het geheugen kan immers zijn eigen afwezigheid niet registreren. Hoewel jij er in de diepe droomloze slaap niet bent ... je lichaam leeft nog steeds. Het lichaam kan zich in de diepe droomloze slaap volledig ontspannen en opladen. Daarom is die toestand zeer belangrijk. Wat heeft slapen met bewustwording te maken?, hoor ik je wellicht denken.

Meditatie

Je zou van slapen een meditatie kunnen maken. Je ligt in bed en je voelt ‘de slaap komen’. Wees alert. Er trekt vanbinnen iets aan je. Iets wil jou uit deze wereld halen. Dat ‘iets’ voelt zo fijn en vredig aan. Deze aantrekkingskracht is zo sterk dat je uiteindelijk vrijwillig je mee laat nemen het onbekende in ... Als je straks gaat slapen, observeer vanuit een open aandacht hoe alles zich ontvouwt:

– Hoe voelt de aantrekkingskracht van slaap?
– Voel je een warme gloed van binnenuit, die je wil overnemen?
– Is er angst voor of juist een verlangen naar dit onbekende fenomeen?

Geef je over aan dit mysterie en laat je bewust meenemen het onbekende in ...