maandag, 02 december 2019 11:45

Acceptatie in 2 varianten

Tijdens mijn leven heb ik veel lessen geleerd. De allerbelangrijkste tot nu toe: acceptatie. Alles draait uiteindelijk om acceptatie. Het leven nemen zoals het is, inclusief jezelf. De mooie én minder mooie kanten inbegrepen. Dit klinkt misschien als een cliché, maar werkelijke acceptatie gaat aanzienlijk dieper en is veel omvangrijker dan gedacht.

Wist je bijvoorbeeld dat niet-accepteren ook geaccepteerd kan worden? En dat er twee varianten van acceptatie te onderscheiden zijn? Deze varianten noem ik voor het gemak: persoonlijke en onpersoonlijke acceptatie.

In dit artikel leg ik het onderwerp ‘accepterenonder een vergrootglas en zijn variantenVoordat dit gedaan kan worden, dien ik eerst het verschil tussen persoonlijk en onpersoonlijk duidelijk te maken.

Wat is persoonlijk?

‘De mens kan zich zijn ik voorstellen’, schreef filosoof Immanuel Kant in zijn boek Pragmatische antropologie. ‘Dit maakt hem tot een persoon.’

Als mens zijn we in staat iets persoonlijk te nemen. Hierdoor kunnen we een beeld van onszelf vormen en daar weer over nadenken. Het geeft ons een gevoel iemand te zijn; een idee van identiteit, een ‘zelf’ of ‘ik’.

Voorbeeld.

Stel je eens voor dat een huis in brand staat. Gewoon een willekeurig huis. Waarschijnlijk voel je geen enkele emotie en doet het je weinig tot niets.

Maar stel nou dat het jouw huis is, die in brand staat. Dan doet het je zeker iets. Ongetwijfeld zal je geschokt en zeer emotioneel zijn. Dat komt omdat je het persoonlijk neemt. 

Een ding, situatie of levend wezen heeft van zichzelf geen betekenis. Totdat je het bestempeld als iets van mij en het dus op jezelf betrekt. Met andere woorden: je bent er mee geïdentificeerd. Pas dan krijgt iets waarde en betekenis. Dan wordt het persoonlijk. 

Wat betekent onpersoonlijk?

De term ‘onpersoonlijk’ gebruik ik om te verwijzen naar iets wat niet te beschrijven valt. ‘Iets’ wat voorbij de menselijke grenzen en voorbij elk referentiekader gaat.

We zouden kunnen zeggen dat onpersoonlijk inhoudt: nergens mee geïdentificeerd zijn. Niet geïdentificeerd zijn met het universum, niet met de wereld, niet met het lichaam, eveneens niet geïdentificeerd zijn met een gevoel, niet met een gedachte, zelfs niet met een ‘zelf’ of ‘ik’. Kortom: jij bent geen jij meer.

Onpersoonlijk betekent eigenlijk niets en niemand zijn. Een soort stille en oneindige leegte of ruimte zijn. Dit klinkt in woorden wellicht zweverig of vaag, maar de beleving ervan is het eenvoudigste wat er bestaat.

Samengevat

Persoonlijk = denken-voelen-lichaam met daarop een label ‘ik’

Onpersoonlijk = oneindige stilte of ruimte in en om denken-voelen-lichaam, in en om de ‘ik’ of persoon

Straks meer hierover. Terug naar ons onderwerp.

Persoonlijke acceptatie

Persoonlijke acceptatie is het niveau waarop we proberen te accepteren met de persoonlijkheid, met het ik-gevoel.

We maken het allemaal wel eens mee: gebeurtenissen die moeilijk te verdragen zijn. We verliezen onze baan bijvoorbeeld, krijgen een heftige diagnose of een geliefde sterft. Ineens voelen we ons verdrietig, angstig, boos, of we voelen een mix van emoties. De stem tussen onze oren is het niet eens met wat er gebeurt: ik kan dit niet accepteren!

Als we het hebben over ‘niet-accepteren’, bedoelen we mentale en emotionele weerstand. Onze gedachten en emoties vechten samen tegen wat er is. Het kan zijn dat er weerstand bieden is tegen iets buiten onszelf of we bieden weerstand tegen onszelf. In beide gevallen is er een psychologische oorlogsvoering in ons hoofd. Voelbaar als een innerlijke strijd; een knokpartij in ons lijf.

Dit gevecht kan minuten, uren, dagen, weken, maanden of soms wel jaren duren. Totdat ons lichaam er moe of zelfs ziek van wordt. Het moment is aangebroken om de wapens neer te leggen en de boel proberen te accepteren, want we zijn het zat. We zeggen tegen onszelf: ik moet het maar accepteren, de periode afsluiten, het een plekje geven, ermee leren omgaan, want ik kan niet langer zo doorgaan. Een glimp van persoonlijke acceptatie lijkt te ontstaan. Innerlijke vrede begint te ontwaken. Het lichaam ontspant. 

De grote vraag: is persoonlijke acceptatie wel echte acceptatie?

Overduidelijk is te zien dat het geen vrijwillige acceptatie is. Het is een soort gedwongen berusting vanuit eigenbelang, vanuit zelfbescherming. Persoonlijke acceptatie is eveneens geen volledige acceptatie. Daar komt nog bij dat persoonlijke acceptatie niet altijd mogelijk is, zoals we hebben gezien in het voorbeeld met het brandende huis. Een toestand van volledige en permanente acceptatie op persoonlijk niveau is onmogelijk.

Wanneer we een vorm van totale én blijvende acceptatie of aanvaarding zoeken, dienen we voorbij onszelf (als persoon) te gaan. Zo komen we uit bij onpersoonlijke acceptatie. Dat is de vorm van acceptatie waarover we spreken in het kader van Advaita/non-dualiteit.

Onpersoonlijke acceptatie

Alexander Smit, leraar Advaita Vedanta, schrijft in zijn boek Bewustzijn:

‘Totale aanvaarding betekent de volmaakte synchroniciteit met het Nu, omdat dat het enige is wat je kent. Het enige kapitaal dat je hebt is het Nu.  

Er is niets anders dan nu. Je kunt mij niets laten zien wat niet nu is. Zelfs wat je je verleden noemt, speelt zich nu af. Als je last hebt van je verleden, speelt zich dat nu af. Als je je verblijdt over of last hebt van de toekomst, dan speelt zich dat nu af. En als je iets wilt veranderen, dan zal dat ook nu dienen te gebeuren. Het Nu is het enige wat je kent.’

Wat zegt hij nog meer?

‘Het gaat dus om de totale aanvaarding, in die zin dat er eigenlijk geen persoon meer tussen zit die aanvaardt. Dat is pas echte aanvaarding. Dat is een ander woord voor wezenlijke synchroniciteit met jezelf.

Je zou kunnen vragen: Is er een situatie te creëren waar de totale aanvaarding van het bestaan – precies zoals het is en niet zoals je het bedacht hebt, niet zoals je het graag zou willen – kan plaatsvinden? Is dat mogelijk of is dat niet mogelijk?

Als dat niet mogelijk is, dan zit er een ‘ik’ tegenaan te hikken. Het moet een aanvaarden zijn zonder een ik-gestalte die aanvaardt. Er is een aanvaarden op een veel dieper niveau. Dat niveau heeft niets te maken met je ‘ik’.

Aanvaarding betekent dat er niets aan te veranderen is. Het willen veranderen komt van de ik-structuur en is een voorbehoedsmiddel tegen aanvaarding.

Is er overgave, dan is er aanvaarding van wat er ook maar komt. Als er sprake is van totale aanvaarding, dan is er dus ook de totale aanvaarding van dingen die je eventueel niet zo leuk vindt.’

Ruimte geven

Werkelijke acceptatie valt dus buiten de persoonlijke sfeer. Als je dit werkelijk door begint te krijgen, kun je een verbluffende ontdekking doen. Zodra de ‘ik’ oplost, is het mogelijk om weerstand te voelen en tegelijkertijd in een staat van volledige acceptatie te zijn. De weerstand is persoonlijk, volledige acceptatie is onpersoonlijk.

Dit was mijn ervaring toen dit duidelijk werd. Ik kreeg een telefoontje van een vriend die mij voor alles uitmaakte. Allerlei beschuldigingen werden geuit aan mijn adres. Op persoonlijk niveau spuwde ik als een vulkaan. Jan bromde en gromde. Ineens, zonder aankondiging, vervaagde het gevoel een persoon te zijn. ‘Ik’ verdween in het niets en werd een soort stille, oneindige ruimte. Het gebrom ging nog even door, maar rondom het gebrom was er een stille ruimte. De stille ruimte ‘accepteerde’ het verzet. Of anders gezegd: die stille ruimte = de werkelijke acceptatie.

Uiteindelijk kwam het besef dat ik – op onpersoonlijk niveau – die stille ruimte ben. En dat we die ruimtelijke stilte met elkaar gemeen hebben, dat we dat werkelijk zijn. Tevens besefte ik ook dat alles door die stille ruimte geaccepteerd wordt. Vergelijkbaar met het heelal. Het heelal ‘accepteert’ (geeft ruimte aan) alles: sterren, ruimteafval, satellieten, supernova’s, meteorieten, straling en planeten. Zo wordt ook alles geaccepteerd door wat we wezenlijk zijn, inclusief het niet kunnen of willen accepteren op persoonlijk niveau.

Observeren = accepteren

Werkelijke aanvaarding is het onder ogen zien dat ‘dit inderdaad nu gebeurt’. Als stille getuige is er een observatie van wat is. Observeren betekent neutraal kijken, zonder tussenkomst van gedachten, emoties en zonder tussenkomst van jou als persoon. Ongefilterd kijken dus.

In mijn boek Nu even niets staat te lezen:

Observeren heeft niets met de persoonlijkheid te maken, want de persoon wordt ook gezien. Een ‘ik’ kan niet observeren, het ‘ik’ wordt geobserveerd. 

Wat kijkt er dan door de twee gaatjes in m’n hoofd? Iets oneindigs, iets onzichtbaars, iets wat volledig stil is.

Dit is waar het bij observeren om draait: Niet wat er gezien wordt, maar dat er gezien wordt.

Alles wat er in het leven gebeurt, alles wat komt en gaat, wordt geobserveerd door ‘iets’ wat nooit verdwijnt. Of het nu prettige of afschuwelijke gevoelens zijn, of het nu gelukkige of depressieve gedachten zijn, ze worden gezien. Vriendelijke of akelige mensen? Grappige of pijnlijke situaties? Alles wordt gezien. Op persoonlijk niveau wil je misschien wegkijken, maar dan is het te laat: het is al gezien.

Op het moment dat iets wordt gezien, is daar ook meteen de werkelijke acceptatie. Wow!